Voor de jonge generatie: leren over natuur en gezonde voeding in Gent

Voor de jonge generatie: kinderen in Gent leren over natuur, biodiversiteit en gezonde voeding

Kinderen groeien vandaag op in een wereld waarin klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit, wateroverlast, hittestress en ongezonde voedingsgewoonten steeds zichtbaarder worden.

Dat klinkt zwaar. Toch hoeft duurzaamheidseducatie niet te beginnen met angst, ingewikkelde klimaatmodellen of abstracte theorie.

Ze kan beginnen met iets eenvoudigs:

• Een zaadje planten.
• Een bij observeren.
• Regenwater opvangen.
• Een tomaat zien rijpen.
• Ontdekken waarom een gezonde bodem belangrijk is.
• Of les krijgen op een groendak vol planten en insecten.

Wanneer kinderen natuur niet alleen uit boeken kennen, maar haar zelf kunnen zien, aanraken, verzorgen en proeven, wordt duurzaamheid concreet. Ze leren dat voedsel ergens vandaan komt, dat insecten een belangrijke functie hebben, dat water niet onbeperkt beschikbaar is en dat iedere levende soort deel uitmaakt van een groter systeem.

Daarom wil GR&OM in Gent en Vlaanderen meer doen dan groene daken, natuurlijke tuinen en klimaatbestendige buitenruimtes aanleggen.

Met Voor de jonge generatie willen we scholen, kinderopvanglocaties, organisaties en andere betrokken partijen helpen om groene ruimtes te creëren waarin kinderen kunnen spelen, leren, observeren en verantwoordelijkheid opnemen.

Een educatief groendak, een natuurlijke speelplaats, een schoolmoestuin of een biodiversiteitstuin is namelijk meer dan een verzameling planten. Het kan een levend klaslokaal worden waar kinderen ontdekken hoe natuur, klimaat, voeding en gezondheid met elkaar verbonden zijn.

GR&OM beschikt over meer dan 20 jaar praktijkervaring met groenaanleg, groendaken, biodiversiteit, waterbeheer en natuurlijke buitenruimtes. Die kennis willen we niet alleen inzetten voor de gebouwen en landschappen van vandaag, maar ook doorgeven aan de generatie die morgen over onze leefomgeving zal beslissen.

Wil je samen met GR&OM een groene leeromgeving voor kinderen in Gent ontwikkelen? Bel 03 296 04 16 of stuur ons een e-mail via www.gr-om.be.

Waarom natuuronderwijs voor kinderen belangrijk is

Kinderen zijn van nature nieuwsgierig.

Ze willen weten waarom een regenworm in de grond kruipt, waar aardbeien vandaan komen, waarom bloemen verschillende kleuren hebben en hoe een bij weet waar ze nectar kan vinden.

Een natuurlijke leeromgeving speelt rechtstreeks in op die nieuwsgierigheid.

In plaats van alleen te vertellen dat biodiversiteit belangrijk is, kunnen kinderen zelf zien hoeveel soorten insecten op bloemen afkomen. In plaats van enkel uit te leggen dat regenwater moet worden opgevangen, kunnen ze volgen hoe water op een groendak wordt vastgehouden en langzaam wordt afgevoerd.

Ze kunnen ervaren:

1. hoe planten groeien;
2. waarom bodemleven nodig is;
3. welke dieren in een kleine groene omgeving voorkomen;
4. wat bestuiving betekent;
5. hoe regenwater door de bodem beweegt;
6. welke invloed zon en schaduw op planten hebben;
7. waarom sommige groenten in bepaalde seizoenen groeien;
8. hoe gezonde voeding wordt geproduceerd;
9. waarom zorg voor natuur ook zorg voor mensen betekent.

De Vlaamse overheid benadrukt dat kinderen en jongeren veel tijd in hun schoolomgeving doorbrengen. In een natuurlijk ingerichte schoolomgeving kan hun betrokkenheid bij natuur groeien. Daarom wordt bij Vlaamse vergroeningsprojecten voor scholen niet alleen gekeken naar beplanting, maar ook naar biodiversiteit, waterretentie, infiltratie, schaduw en ecologisch beheer.

Een groene schoolomgeving mag dus niet uitsluitend mooi zijn. Ze moet bruikbaar, leerzaam en ecologisch doordacht worden ingericht.

Kinderen leren het meest door zelf te ervaren

Duurzaamheid blijft voor kinderen abstract wanneer het alleen bestaat uit woorden als klimaatadaptatie, ecosysteemdiensten of waterretentie.

Die begrippen worden begrijpelijk wanneer kinderen ze zelf kunnen ervaren.

Een kind dat een plant water geeft, ontdekt dat planten water nodig hebben. Een leerling die na een regenbui het verschil ziet tussen een verharde speelplaats en een begroeide zone, begrijpt waarom infiltratie en waterbuffering belangrijk zijn.

Door bloemen te observeren, leren kinderen dat niet alle planten tegelijk bloeien. Door bijen, zweefvliegen en vlinders te bekijken, ontdekken ze dat verschillende insecten een rol spelen in de natuur.

Een educatieve groene ruimte kan daardoor lessen ondersteunen over:

• wereldoriëntatie;
• biologie;
• klimaat;
• voeding;
• water;
• bodem;
• seizoenen;
• wiskunde;
• taal;
• kunst;
• samenwerking;
• verantwoordelijkheid.

Kinderen kunnen planten tellen, groeicurves bijhouden, regen meten, bladeren tekenen, verhalen schrijven, groenten wegen en nieuwe woorden leren.

Zo wordt natuur geen losstaand schoolvak. Ze wordt een context waarin verschillende leerdoelen samenkomen.

Inspiratie uit een internationaal schoolproject

Een inspirerend voorbeeld komt uit de film The Plants Keeping Kids Cool, een initiatief dat door de World Green Building Council werd gedeeld.

De film toont hoe een groendak bij een school wordt gebruikt als tuin, buitenklas en natuurlijke speelomgeving. Het dak helpt leerlingen om midden in een bebouwde omgeving contact met de natuur te behouden. Tegelijk ondersteunt het groendak de isolatie en verkoeling van het gebouw.

Wat vooral opvalt, is niet alleen de technische werking van het groendak. Het is de manier waarop de kinderen de ruimte gebruiken.

Ze kunnen:

• buiten spelen;
• planten verzorgen;
• leren waar voedsel vandaan komt;
• kleine dieren en insecten observeren;
• samenwerken;
• de seizoenen volgen;
• les krijgen in een natuurlijke omgeving.

De film toont daarmee een belangrijke verschuiving.

Een groendak is niet langer alleen een technische klimaatmaatregel boven op een gebouw. Het wordt onderdeel van het dagelijkse leven en het onderwijs van kinderen.

Andere landen en onderwijsinstellingen investeren actief in dergelijke natuurlijke leeromgevingen. Dat internationale voorbeeld kan ons inspireren om ook in Gent ambitieuzer te kijken naar de daken, speelplaatsen en buitenruimtes van scholen.

Niet door het project letterlijk te kopiëren, maar door de achterliggende principes te vertalen naar de lokale context, gebouwen, regelgeving en onderwijsbehoeften in Gent.

Bekijk de volledige film:The Plants Keeping Kids Cool – World Green Building Council

Van internationaal voorbeeld naar lokale actie in Gent

Gent heeft een sterke identiteit als kennisstad, onderwijsstad en groene stad. Tegelijk kent Gent dezelfde uitdagingen als veel andere stedelijke gebieden:

• versteende schoolomgevingen;
• warme speelplaatsen tijdens de zomer;
• weinig ruimte voor natuur in dichtbebouwde buurten;
• snelle afvoer van regenwater;
• druk op lokale biodiversiteit;
• kinderen die steeds minder rechtstreeks contact met voedselproductie hebben.

Daarom is het waardevol om groene infrastructuur niet alleen technisch te bekijken.

Een groendak kan regenwater bufferen en een dak beschermen, maar het kan onder de juiste voorwaarden ook een plek worden waar kinderen leren.

Een ontharde speelplaats kan water laten infiltreren, maar kan tegelijkertijd ruimte bieden voor bloemen, bomen, kruiden, spel en onderzoek.

Een moestuin kan gezonde voeding produceren, maar leert kinderen ook over geduld, seizoenen, bodemzorg, samenwerking en voedselverspilling.

De ambitie van GR&OM is om deze functies samen te brengen.

Niet zomaar groen plaatsen, maar groene omgevingen ontwerpen die iets doen:

• voor het gebouw;
• voor het klimaat;
• voor de biodiversiteit;
• voor het onderwijs;
• voor de gezondheid;
• voor de volgende generatie.

Wat is een educatief groendak?

Een educatief groendak is een professioneel ontworpen groendak dat naast zijn ecologische en bouwtechnische functies ook wordt gebruikt als leeromgeving.

Dat betekent niet dat ieder groendak automatisch veilig en geschikt is voor kinderen.

Een toegankelijk educatief dak vraagt extra aandacht voor:

• draagkracht;
• veilige toegang;
• balustrades en valbeveiliging;
• looproutes;
• toezicht;
• brandveiligheid;
• geschikte plantensoorten;
• onderhoud;
• bereikbare afvoeren;
• toegankelijkheid voor verschillende leeftijden;
• mogelijke allergieën;
• duidelijke gebruiksregels.

De veiligheid en technische geschiktheid van het gebouw komen altijd op de eerste plaats.

Wanneer het dak toegankelijk kan worden gemaakt, ontstaan verschillende mogelijkheden.

Buitenklas

Een deel van het dak kan worden ingericht als plek waar een kleine groep leerlingen les krijgt.

Met zitbanken, schaduw en een eenvoudige werkruimte kan het groendak worden gebruikt voor natuureducatie, tekenen, lezen of wetenschappelijke observaties.

Demonstratiedak

Ook wanneer het grootste deel van het dak niet vrij toegankelijk is, kan een veilige observatiezone worden voorzien.

Leerlingen kunnen dan verschillende groendaksystemen, plantensoorten en waterbufferende lagen vergelijken.

Biodiversiteitsdak

Een biodiversiteitsdak kan worden ingericht met verschillende substraatdiktes, bloemen, kruiden, zandige zones, stenen en andere kleine habitats.

Kinderen kunnen onderzoeken welke insecten en vogels het dak bezoeken.

Dakmoestuin

Wanneer de constructie en inrichting dit toelaten, kunnen kruiden, groenten of kleinfruit worden geteeld.

Daarmee ontstaat een directe verbinding tussen natuuronderwijs en gezonde voeding.

Regenwaterlaboratorium

Het dak kan zichtbaar maken hoe regenwater wordt opgevangen, vastgehouden en eventueel hergebruikt.

Met eenvoudige meetinstrumenten kunnen leerlingen neerslag, bodemvocht en temperatuur volgen.

Een levende les over biodiversiteit

Biodiversiteit betekent de verscheidenheid aan levende organismen: planten, dieren, schimmels en micro-organismen, maar ook de relaties tussen al die soorten.

Voor een kind wordt biodiversiteit begrijpelijk wanneer het ontdekt dat een bloem niet alleen mooi is.

Een bloem kan:

• nectar produceren;
• stuifmeel leveren;
• een bij voeden;
• zaden vormen;
• voedsel bieden aan vogels;
• beschutting creëren voor kleine dieren.

Een educatief groendak of natuurlijke schoolomgeving kan kinderen laten zien dat zelfs een beperkte groene oppervlakte verschillende soorten kan ondersteunen.

Met een geschikte beplanting kunnen onder andere deze dieren worden aangetrokken:

• wilde bijen;
• hommels;
• vlinders;
• zweefvliegen;
• kevers;
• spinnen;
• vogels.

In België komen naast de honingbij honderden soorten wilde bijen voor. Vlaamse educatieve programma’s leren kinderen daarom niet alleen over honingbijen, maar ook over solitaire bijen, bestuiving, nectar, stuifmeel en de manier waarop scholen en gezinnen bijvriendelijke omgevingen kunnen creëren.

Kinderen kunnen op een groendak of in een biodiversiteitstuin eenvoudige opdrachten uitvoeren:

• insecten observeren zonder ze te verstoren;
• bijhouden welke bloemen op welk moment bloeien;
• wilde bijen en zweefvliegen leren onderscheiden;
• onderzoeken welke planten de meeste bestuivers aantrekken;
• nestgelegenheid bestuderen;
• leren waarom pesticiden schadelijk kunnen zijn;
• een bijvriendelijk beplantingsplan maken.

Zo ontstaat respect door kennis en ervaring.

Zorg voor natuur begint bij zorg voor de bodem

Planten groeien niet alleen dankzij water en zon. Een gezonde bodem of een goed opgebouwd substraat vormt de basis.

In de bodem leven onder meer:

• bacteriën;
• schimmels;
• regenwormen;
• springstaarten;
• mijten;
• kevers;
• andere kleine organismen.

Samen helpen ze organisch materiaal af te breken en voedingsstoffen opnieuw beschikbaar te maken.

Het Agentschap voor Natuur en Bos noemt regenwormen bijvoorbeeld de ingenieurs van de bodem. Door hun graafwerk houden ze de bodem luchtig en ondersteunen ze de infiltratie van water. Een gezonde bodem helpt bovendien water vasthouden en is daardoor belangrijk in het licht van klimaatverandering.

Op een groendak wordt geen gewone tuinaarde gebruikt. Er wordt gewerkt met technisch samengesteld substraat dat lichter is en aangepast wordt aan de gewenste vegetatie.

Dat biedt een interessante educatieve vergelijking.

Leerlingen kunnen onderzoeken:

• wat het verschil is tussen grond en groendaksubstraat;
• welke materialen water vasthouden;
• waarom planten wortels nodig hebben;
• waarom te veel water ook een probleem kan zijn;
• hoe organisch materiaal wordt afgebroken;
• hoe bodemleven bijdraagt aan plantengroei.

Door bodem niet als vuil, maar als levend systeem te leren begrijpen, krijgen kinderen een heel andere kijk op de basis van onze voedselproductie.

Van zaadje tot gezonde voeding

Veel kinderen kennen groenten en fruit vooral als producten uit een verpakking, supermarkt of schoolmaaltijd.

Ze zien minder vaak:

• hoe een zaad ontkiemt;
• hoe lang een plant moet groeien;
• hoeveel water nodig is;
• wanneer een groente oogstrijp is;
• welke groenten in welk seizoen groeien;
• hoeveel werk voedselproductie vraagt.

Een schoolmoestuin, kruidenhoek of dakmoestuin maakt die voedselketen zichtbaar.

Kinderen kunnen zelf:

• zaaien;
• water geven;
• planten verzorgen;
• groei meten;
• oogsten;
• wassen en bereiden;
• proeven;
• groenteresten composteren.

Zo zien ze een volledige kringloop.

De Vlaamse onderwijsinformatie over educatie voor duurzame ontwikkeling vermeldt dat leerlingen door schoolmoestuinen kunnen leren over gezonde voeding en tegelijkertijd een emotionele band met de natuur kunnen opbouwen. Die benadering plaatst duurzaamheid niet uitsluitend in de lessen, maar ook in de infrastructuur, activiteiten en dagelijkse werking van de school.

Kennis over gezonde voeding is daarbij belangrijk, maar een groendak of moestuin mag geen medische claims maken.

Het doel is kinderen inzicht geven in:

• variatie;
• verse producten;
• seizoensgebonden voeding;
• herkomst;
• portiegrootte;
• voedselverspilling;
• de relatie tussen voeding en welzijn.

Een kind dat zelf radijsjes, kruiden of aardbeien heeft verzorgd, staat vaak anders tegenover het eindproduct dan wanneer het alleen op een bord verschijnt.

Wat doet gezonde voeding met het lichaam?

Kinderen hoeven geen voedingswetenschappers te worden om basisprincipes te begrijpen.

Op een leeftijdsgeschikte manier kunnen ze leren dat voeding het lichaam voorziet van bouwstoffen en energie.

Verschillende voedingsmiddelen leveren onder andere:

• koolhydraten als energiebron;
• eiwitten voor groei en herstel;
• vetten die verschillende lichaamsfuncties ondersteunen;
• vezels die belangrijk zijn binnen een gezond voedingspatroon;
• vitaminen en mineralen;
• water.

Daarbij gaat het niet om het labelen van afzonderlijke producten als uitsluitend goed of slecht.

Het gaat om inzicht in:

• evenwicht;
• variatie;
• regelmaat;
• voldoende groenten en fruit;
• water drinken;
• bewust omgaan met sterk bewerkte producten;
• luisteren naar honger- en verzadigingssignalen.

De school kan een belangrijke omgeving zijn om kinderen kennis te laten maken met voeding, herkomst en seizoenen. Meer kennis over gezond eten en voedselproductie kan kinderen helpen bewustere keuzes te leren maken.

Een eetbare leeromgeving maakt dit tastbaar.

Kinderen kunnen bijvoorbeeld verschillende kruiden ruiken, tomatenrassen vergelijken, fruit proeven of onderzoeken waarom bepaalde producten niet het hele jaar lokaal groeien.

Regenwater zichtbaar en begrijpelijk maken

Waterbeheer is een van de belangrijkste functies van veel groendaken.

Op een traditioneel dak stroomt regenwater doorgaans snel naar de afvoer. Een groendak houdt een deel van het water tijdelijk vast in de vegetatie, het substraat en de bufferende lagen.

Voor kinderen kan dit zichtbaar worden gemaakt met eenvoudige proefopstellingen.

Ze kunnen vergelijken:

• hoeveel water van een harde tegel afstroomt;
• hoeveel water in substraat achterblijft;
• hoe snel water door zand, grond en grind beweegt;
• wat er gebeurt wanneer een bodem al verzadigd is;
• hoeveel regen in een meetbeker valt;
• hoe regenwater opnieuw kan worden gebruikt.

Zo worden begrippen als waterbuffering, infiltratie, droogte en piekbelasting begrijpelijk.

De les kan vervolgens worden verbonden met het dagelijkse leven:

• Waarom gebruiken we regenwater voor planten?
• Waarom hoeft proper drinkwater niet altijd voor irrigatie te worden gebruikt?
• Waarom kan te veel verharding wateroverlast veroorzaken?
• Waarom hebben planten ook tijdens droge periodes water nodig?

Een educatief groendak laat kinderen zien dat een gebouw niet alleen water kan afvoeren, maar er ook tijdelijk mee kan samenwerken.

Groene daken als bescherming tegen hitte

Verharde speelplaatsen en donkere dakoppervlakken kunnen tijdens zonnige dagen sterk opwarmen.

Vegetatie reageert anders op zonlicht. Planten bieden schaduw en geven via hun bladeren waterdamp af. Ook uit vochtig substraat kan water verdampen.

Daardoor kan een groendak de extreme opwarming van het dakoppervlak helpen beperken.

In het internationale voorbeeld van de World Green Building Council functioneert het groendak daarom niet alleen als tuin en klasruimte, maar ook als natuurlijke maatregel om het schoolgebouw te ondersteunen bij isolatie en verkoeling.

Kinderen kunnen dit zelf onderzoeken.

Met een eenvoudige thermometer kunnen ze de temperatuur meten van:

• een donkere tegel;
• een stuk kunstgras;
• een plantvak;
• vochtige grond;
• droge grond;
• een groen dakoppervlak;
• een plek in de zon;
• een plek in de schaduw.

Zo ontdekken ze dat materiaalkeuze en beplanting invloed hebben op de manier waarop een omgeving opwarmt.

Een dergelijke proef maakt klimaatadaptatie concreet zonder kinderen te overladen met abstracte of angstaanjagende informatie.

Buiten leren, spelen en welzijn

Een groene omgeving heeft niet alleen een ecologische functie.

Ze kan ook ruimte bieden voor:

• beweging;
• vrij spel;
• rust;
• creativiteit;
• samenwerking;
• verwondering;
• zintuiglijke ervaringen.

Kinderen kunnen planten voelen, bloemen ruiken, vogels horen en seizoensveranderingen waarnemen.

Een goed ontworpen natuurlijke schoolomgeving biedt verschillende soorten plekken:

• open ruimte om te bewegen;
• rustige hoeken;
• schaduw;
• zitplekken;
• onderzoekzones;
• bloemen en kruiden;
• losse natuurlijke materialen;
• plekken waar water zichtbaar wordt;
• ruimte voor gezamenlijk onderhoud.

Het succes van een groene leeromgeving wordt niet alleen bepaald door hoeveel plantensoorten aanwezig zijn.

De Vlaamse overheid merkt terecht op dat zelfs een zeer biodiverse schoolomgeving weinig invloed op natuurbetrokkenheid en welzijn heeft wanneer leerlingen en personeel er nauwelijks gebruik van maken.

Daarom moeten ontwerp en onderwijsprogramma samen worden ontwikkeld.

Een groendak is niet altijd een speelplaats

Het is belangrijk om realistisch en veilig te blijven.

Niet ieder bestaand groendak kan toegankelijk worden gemaakt voor kinderen. Veel extensieve groendaken zijn uitsluitend bedoeld voor technische inspectie en onderhoud.

Een dak kan alleen als leer of speelomgeving worden gebruikt wanneer onder andere deze punten professioneel zijn onderzocht:

• de structurele draagkracht;
• veilige toegangswegen;
• balustrades;
• vluchtroutes;
• brandveiligheid;
• de dakafdichting;
• de drukvastheid van de isolatie;
• slipgevaar;
• onderhoud;
• toezicht;
• toegankelijkheid;
• de functie van het gebouw.

Bij een bestaand schoolgebouw kan blijken dat het dak niet geschikt is voor vrije toegang.

Dat betekent niet dat het project geen educatieve waarde kan hebben.

Er zijn alternatieven:

• een kijkzone achter een veilige afscheiding;
• een zichtbaar groendak vanuit een klaslokaal;
• sensoren waarvan de meetresultaten binnen worden bekeken;
• een demonstratiemodel op de speelplaats;
• een kleinere groendakopstelling op een laag bijgebouw;
• een natuurlijke tuin op maaiveldniveau;
• een geveltuin of verticale plantenwand;
• verhoogde moestuinbakken.

De veiligheid van kinderen en de technische bescherming van het gebouw blijven altijd prioritair.

Mogelijke onderdelen van een groen onderwijsproject

Afhankelijk van de locatie, leeftijdsgroep en beschikbare ruimte kan GR&OM meedenken over verschillende onderdelen.

Educatief groendak

Een technisch correct groendak met herkenbare zones voor waterbuffering, droogtetolerante planten en biodiversiteit.

Natuurlijke buitenklas

Een rustige plek met zitgelegenheid, schaduw en ruimte voor observatie en groepsopdrachten.

Schoolmoestuin

Verhoogde bakken of plantzones waarin kinderen kruiden, groenten of kleinfruit verzorgen.

Bloemenweide

Een gevarieerde beplanting die gedurende een langere periode voedsel biedt aan bestuivers.

Insectenhabitats

Kleine zandzones, stenen, dood hout en geschikte nestmogelijkheden, veilig en doelgericht geplaatst.

Regenwateropvang

Een systeem waarmee regenwater zichtbaar wordt verzameld en voor irrigatie kan worden gebruikt.

Compostzone

Een gecontroleerde plek waar kinderen leren hoe plantenresten opnieuw grondstoffen kunnen worden.

Zintuigentuin

Planten selecteren op kleur, geur, textuur en eventueel eetbaarheid, met duidelijke begeleiding en veilige soorten.

Meet- en observatiepunten

Plaatsen waar temperatuur, neerslag, bodemvocht, plantengroei en insectenbezoeken kunnen worden bijgehouden.

Een leerprogramma doorheen de seizoenen

Een groene leeromgeving verandert voortdurend.

Dat maakt haar geschikt voor een educatief programma dat het hele schooljaar meegaat.

Herfst

Kinderen kunnen:

• zaden verzamelen;
• bladeren vergelijken;
• compost maken;
• regen meten;
• planten winterklaar maken;
• onderzoeken hoe dieren zich voorbereiden op koude periodes.

Winter

De aandacht kan gaan naar:

• de opbouw van het groendak;
• waterbuffering;
• vogels;
• wintergroene planten;
• voedselkilometers;
• plannen voor het volgende groeiseizoen.

Lente

Leerlingen kunnen:

• zaaien;
• jonge planten verzorgen;
• bestuivers observeren;
• bloeiperiodes bijhouden;
• nestgelegenheid controleren;
• het bodemleven onderzoeken.

Zomer

Kinderen kunnen:

• oogsten;
• temperaturen vergelijken;
• droogte observeren;
• regenwater gebruiken;
• gezonde gerechten of proefsessies organiseren;
• evalueren welke planten goed groeiden.

Door meerdere jaren gegevens bij te houden, kan iedere nieuwe leerlingengroep voortbouwen op de kennis van de vorige generatie.

Kinderen verantwoordelijkheid geven

Een groenproject wordt sterker wanneer kinderen niet alleen bezoekers zijn.

Ze kunnen binnen duidelijke grenzen verantwoordelijkheid krijgen voor:

• water geven;
• groeimetingen;
• zaden verzamelen;
• waarnemingen registreren;
• afval opruimen;
• composteren;
• informatiebordjes maken;
• presentaties geven;
• foto’s nemen;
• andere klassen rondleiden.

Zo leren ze dat natuur niet vanzelf gezond blijft.

Een tuin of groendak vraagt aandacht, planning en samenwerking. Planten kunnen uitdrogen. Sommige soorten groeien te sterk. Afvoeren moeten vrij blijven. Oogsten moeten op tijd gebeuren.

Ook mislukkingen zijn leerzaam.

Een zaadje dat niet kiemt of een plant die een droge periode niet overleeft, kan aanleiding geven tot vragen:

• Was er voldoende water?
• Was de bodem geschikt?
• Stond de plant in te veel schaduw?
• Was het de juiste plant voor die plek?
• Wat kunnen we volgende keer anders doen?

Duurzaamheid gaat niet over alles onmiddellijk perfect doen. Het gaat over observeren, leren en verbeteren.

Ouders, leerkrachten en de buurt betrekken

Een groen schoolproject heeft meer kans op langdurig succes wanneer het breder wordt gedragen.

Niet alleen leerlingen, maar ook deze groepen kunnen worden betrokken:

• leerkrachten;
• directie;
• technisch personeel;
• ouders;
• grootouders;
• buurtbewoners;
• lokale verenigingen;
• architecten;
• onderhoudspartners;
• bedrijven.

Ouders kunnen helpen bij plantdagen of workshops. Grootouders kunnen kennis delen over moestuinieren en seizoensgroenten. Lokale ondernemers kunnen materialen of expertise ondersteunen.

De school kan oogstmomenten, natuurwandelingen of presentaties organiseren.

Zo wordt het project geen afgesloten stukje groen, maar een ontmoetingspunt rond natuur, voeding en klimaat.

Wat wil GR&OM met Voor de jonge generatie bereiken?

Met Voor de jonge generatie wil GR&OM praktische kennis over groen doorgeven.

Onze ambitie is om kinderen te helpen begrijpen:

• waarom natuur belangrijk is;
• hoe biodiversiteit werkt;
• waar voedsel vandaan komt;
• wat planten nodig hebben;
• waarom gezonde voeding ertoe doet;
• hoe regenwater wordt opgevangen;
• waarom bodems moeten leven;
• hoe groene omgevingen verkoeling bieden;
• welke verantwoordelijkheid mensen dragen.

Dit willen we doen door omgevingen te creëren waarin kinderen niet alleen informatie ontvangen, maar zelf kunnen onderzoeken en deelnemen.

Het initiatief kan worden afgestemd op:

• basisscholen;
• secundaire scholen;
• kinderopvang;
• zorg- en jeugdorganisaties;
• publieke instellingen;
• woonprojecten;
• bedrijven die een educatief of maatschappelijk groenproject willen ondersteunen.

Niet ieder project hoeft groot te beginnen.

Een plantenbak, kruidentuin, kleine bloemenweide of demonstratiegroendak kan al een eerste stap zijn.

Belangrijker dan de omvang is dat het project technisch klopt, werkelijk wordt gebruikt en gedurende langere tijd wordt onderhouden.

Waarom GR&OM?

Een educatieve groene ruimte vraagt zowel ontwerpkennis als praktische ervaring.

Een aantrekkelijk concept heeft weinig waarde wanneer:

• planten niet bij de locatie passen;
• de draagkracht niet correct is beoordeeld;
• water niet goed wordt afgevoerd;
• onderhoud ontbreekt;
• de ruimte niet veilig toegankelijk is;
• de onderwijsfunctie niet werd meegenomen.

GR&OM beschikt over meer dan 20 jaar ervaring met onder andere:

• groendaken;
• natuurlijke tuinen;
• biodiversiteit;
• regenwaterbeheer;
• zwemvijvers;
• beplanting;
• landschappelijke totaalprojecten;
• klimaatadaptieve oplossingen.

Afhankelijk van het project kunnen we helpen met:

• analyse van de locatie;
• eerste conceptontwikkeling;
• advies over technische haalbaarheid;
• ontwerp van beplanting;
• biodiversiteitszones;
• regenwateropvang;
• educatieve functies;
• aanleg;
• onderhoud;
• samenwerking met architecten en andere specialisten.

Voor toegankelijke daken en schoolgebouwen worden de vereiste technische, bouwkundige en veiligheidsdeskundigen bij het proces betrokken.

Samen bouwen aan een groenere generatie in Gent

De volgende generatie zal moeten omgaan met complexe uitdagingen.

Maar kinderen mogen niet alleen leren wat er misgaat.

Ze moeten ook ervaren welke oplossingen mogelijk zijn.

Een groen dak laat zien dat een gebouw regenwater kan vasthouden. Een bloemrijke zone toont dat zelfs een kleine plek voedsel kan bieden aan insecten. Een moestuin maakt duidelijk hoeveel zorg nodig is voordat eten op ons bord belandt.

Daarmee leert een kind iets fundamenteels:

Mensen staan niet los van de natuur. Onze gezondheid, voeding, leefomgeving en toekomst zijn ermee verbonden.

Wanneer we kinderen de ruimte geven om te planten, observeren, proeven en verzorgen, geven we meer door dan alleen kennis.

We stimuleren:

• nieuwsgierigheid;
• verantwoordelijkheid;
• respect;
• samenwerking;
• praktische vaardigheden;
• hoop;
• betrokkenheid bij de eigen omgeving.

Dat is de kern van GR&OM, voor de jonge generatie.

Niet alleen groen aanleggen voor vandaag, maar kennis, karakter en zorg voor natuur laten groeien voor morgen.

Een groen onderwijsproject starten in Gent?

Wil je als school, kinderopvang, organisatie, architect, ontwikkelaar of bedrijf onderzoeken hoe een dak of buitenruimte kan bijdragen aan natuur- en voedingseducatie?

GR&OM bekijkt graag welke mogelijkheden passen bij:

• de beschikbare ruimte;
• het gebouw;
• de leeftijd van de kinderen;
• de onderwijsdoelen;
• de veiligheidsvereisten;
• het budget;
• de onderhoudsmogelijkheden.

Dat kan gaan van een kleinschalige kruiden- of biodiversiteitstuin tot een uitgebreider educatief groendak of groene buitenklas.

Bel GR&OM op 03 296 04 16 of stuur ons een e-mail via www.gr-om.be.

Samen kunnen we kinderen in Gent niet alleen vertellen waarom groen belangrijk is, maar hen de kans geven het zelf te ontdekken.

Veelgestelde vragen over educatieve groendaken en natuurlijke leeromgevingen

Kan ieder schooldak een educatief groendak worden?

Nee. De draagkracht, waterdichting, dakopbouw, toegang, valbeveiliging en brandveiligheid moeten eerst professioneel worden beoordeeld. Niet ieder dak kan veilig toegankelijk worden gemaakt.

Moeten kinderen toegang hebben tot het volledige groendak?

Nee. Een veilige observatiezone, demonstratiemodel of zichtbaar dak kan eveneens educatieve waarde hebben.

Wat kunnen kinderen op een groendak leren?

Onderwerpen kunnen onder andere biodiversiteit, waterbuffering, bodem, plantengroei, seizoenen, klimaat, gezonde voeding en samenwerking omvatten.

Kan voedsel op een groendak worden geteeld?

Dat kan onder bepaalde voorwaarden. De constructie, substraatkeuze, voedselveiligheid, irrigatie en het onderhoud moeten daarvoor geschikt zijn.

Is een educatief groendak onderhoudsvrij?

Nee. Vegetatie, afvoeren, paden, veiligheidsvoorzieningen en technische lagen moeten regelmatig worden gecontroleerd.

Kunnen zonnepanelen en een educatief groendak worden gecombineerd?

Ja, wanneer beide systemen gezamenlijk worden ontworpen. Er moet voldoende ruimte blijven voor veilig onderhoud, beplanting en educatieve activiteiten.

Is een groendak geschikt voor biodiversiteit?

Een gevarieerd groendak kan voedsel en leefruimte bieden aan insecten en vogels. De ecologische waarde hangt af van de planten, substraatdiepte, inrichting en omgeving.

Kan GR&OM ook een natuurlijke speelplaats ontwerpen?

GR&OM kan meedenken over geïntegreerde groene buitenruimtes, waaronder natuurlijke beplanting, biodiversiteitszones, regenwateroplossingen en educatieve functies.

Voor welke organisaties is het initiatief bedoeld?

Voor de jonge generatie kan relevant zijn voor scholen, kinderopvanglocaties, jeugdorganisaties, publieke instellingen, woonprojecten en bedrijven die een maatschappelijk groenproject willen ondersteunen.

Hoe neem ik contact op?

Bel 03 296 04 16 of stuur een e-mail via www.gr-om.be met informatie over de locatie, doelgroep, beschikbare ruimte en de gewenste functies.